Hukuk, Toprak ve Maliye Sistemi

Şeri-örfi-cemaat hukuku ve mahkemeler; miri/vakıf/mülk toprak ve dirlik (has-zeamet-tımar); vergiler ve bankacılık.

1 / 6 kart

Hukuk Sistemi

Üç gruba ayrılırdı: Şeri (İslam kaynaklı — aile, miras, ticaret), Örfi (padişah fermanları — yönetim, askerlik, vergi), Cemaat (gayrimüslimler kendi kurallarınca yargılanır). Kararlar Şeriye Sicillerine kaydedilirdi.

Mahkemeler

  • Şeri Mahkemeler (Müslüman davaları), Cemaat Mahkemeleri (gayrimüslimler), Konsolosluk Mahkemeleri (kapitülasyonlu yabancılar).
  • Nizamiye (1869, Müslim-gayrimüslim davaları) ve Ticaret mahkemeleri Tanzimat sonrası kuruldu.

Toprak Sistemi

Toprak üç grup: Miri (devlete ait), Vakıf (geliri kamu yararına), Mülk (kişiye ait — Müslümanınki Öşriye, gayrimüslimin Haraciye).

Miri Toprağın Bölümleri

  • Mukataa: geliri doğrudan hazineye (iltizam uygulanır).
  • Paşmaklık: padişah eşleri/kızlarına. Malikane: devlet memuruna. Ocaklık: kale muhafızları/tersane. Arpalık: emekli üst memurlar.
  • Dirlik (en önemlisi): Has, Zeamet, Tımar.
DirlikGelir (akçe)Verilen kişi
Has100.000+Vezir, beylerbeyi, sancakbeyi
Zeamet20.000–100.000Orta dereceli memurlar (kadı, subaşı)
Tımar3.000–20.000Devlet memurlarına maaş karşılığı
Tımarın faydaları: hazineden para çıkmadan asker beslenir, memur maaşı karşılanır, vergi kolay toplanır, üretim sürekli olur, devlet otoritesi artar. Tımar sistemine II. Mahmut son verdi.

Maliye ve Vergiler

  • Şeri vergiler: Öşür (Müslümandan ürün), Haraç (gayrimüslimden ürün), Cizye (gayrimüslimden askerlik bedeli), Ağnam (hayvan).
  • Örfi vergiler: Avarız (olağanüstü), Çift bozan (araziyi boş bırakan), Bac (esnaf), Derbent (geçit), İspenç/Çift Resmi (arazi).
Bankacılık: Bank-ı Dersaadet (1847, ilk banka), Bank-ı Osmani (1856, ilk yabancı sermayeli), Ziraat Bankası (1888, ilk millî sermayeli).