Devlet Yönetimi ve Merkez Teşkilatı

Devlet ve Hükümranlık Anlayışı

Osmanlı; İslam hukuku, eski Türk gelenekleri ve fethedilen yerlerin uygulamalarını birleştiren bir yönetim kurdu. Devlete "Devlet-i Aliyye" (Yüce Devlet), "Devlet-i Ebed Müddet" (Ebedî Devlet), "Memalik-i Mahruse" (Korunmuş Memleket) gibi adlar verildi.

Sancak Sistemi

Şehzadeler, devlet tecrübesi kazanmak için Lala gözetiminde sancaklara gönderilirdi (sancaktaki şehzadeye "Çelebi" denir). Önemli sancak şehirleri: Amasya, Manisa, Kütahya, Konya, Trabzon. Anadolu dışındaki tek sancak Kefe'dir.

Olay	Padişah
Sancak sistemini başlatan	Orhan Bey
Sancaktan tahta çıkan ilk	I. Murat
Sancak sistemini yasallaştıran	Fatih (II. Mehmet)
Sancak sistemini kaldıran / son çıkan	III. Mehmet
Sancağa çıkmadan tahta çıkan ilk	I. Ahmet

Hükümdar

Hükümdarlık hakkı yalnız Osmanlı soyundadır. Padişahın yasama-yürütme-yargı yetkisi vardı ama Kanun, Şeriat ve Töreye uymak zorundaydı (yetkileri sınırsız değildi). Yasama araçları: Ferman, Berat, Adaletname, Kanunname, Hatt-ı Hümayun.

NOT: "Halife" unvanı ilk kez resmî olarak Küçük Kaynarca Antlaşması'nda (1774) kullanılmıştır.

Taht Veraset Düzenlemeleri

Osman-Orhan Bey: "Ülke hanedanın ortak malıdır."
I. Murat: "Ülke hükümdar ve çocuklarınındır."
Fatih: "Ülke hükümdarındır."
I. Ahmet: Ekber ve Erşed sistemi.
II. Mahmut: ilk kez padişah yetkileri kısıtlandı; Abdülmecit: ilk kez kanunla; II. Abdülhamit: ilk kez anayasa ile kısıtlandı.

Saray ve Divan-ı Hümayun

Saray üç bölümdür: Birun (dış), Enderun (iç), Harem. Bilinen ilk saray Orhan Bey dönemi Bursa Sarayı'dır.

Divan-ı Hümayun, devlet meselelerinin karara bağlandığı yerdir. Orhan Bey kurdu, II. Mahmut kaldırdı; Fatih'ten itibaren sadrazam başkanlık etti (danışma kuruluna dönüştü). Kararlar Mühimme defterlerine yazılırdı.

Divan Üyeleri

Üye	Görevi
Sadrazam (Veziriazam)	Padişahın mutlak vekili, mührünü taşır. Konağı "Bab-ı Ali". Seferde "Serdar-ı Ekrem".
Nişancı	Belgelere padişahın tuğrasını çeker; tapu-kadastro kayıtları.
Defterdar	Malî işler (gelir-gider).
Kazasker	Şeri hukuk; kadı ve müderris atamaları.
Reisülküttap	Dışişleri (17. yy'dan itibaren önem kazandı).
Kaptan-ı Derya	Donanma (ilk divan üyesi: Barbaros Hayrettin Paşa).
Şeyhülislam	İlmiyenin başı; kararına "Fetva" denir. Sürekli üye değildir.

NOT: İlk veziriazam Çandarlı Halil Paşa, ilk vezir Alaeddin Paşa, ilk şeyhülislam Molla Fenari'dir.