Devlet Yönetimi ve Merkez Teşkilatı

Hükümranlık anlayışı, sancak sistemi, hükümdarın yetkileri, taht veraseti, saray ve Divan-ı Hümayun üyeleri.

1 / 9 kart

Devlet ve Hükümranlık Anlayışı

Osmanlı; İslam hukuku, eski Türk gelenekleri ve fethedilen yerlerin uygulamalarını birleştiren bir yönetim kurdu. Devlete "Devlet-i Aliyye" (Yüce Devlet), "Devlet-i Ebed Müddet" (Ebedî Devlet), "Memalik-i Mahruse" (Korunmuş Memleket) gibi adlar verildi.

Sancak Sistemi

Şehzadeler, devlet tecrübesi kazanmak için Lala gözetiminde sancaklara gönderilirdi (sancaktaki şehzadeye "Çelebi" denir). Önemli sancak şehirleri: Amasya, Manisa, Kütahya, Konya, Trabzon. Anadolu dışındaki tek sancak Kefe'dir.

OlayPadişah
Sancak sistemini başlatanOrhan Bey
Sancaktan tahta çıkan ilkI. Murat
Sancak sistemini yasallaştıranFatih (II. Mehmet)
Sancak sistemini kaldıran / son çıkanIII. Mehmet
Sancağa çıkmadan tahta çıkan ilkI. Ahmet

Hükümdar

Hükümdarlık hakkı yalnız Osmanlı soyundadır. Padişahın yasama-yürütme-yargı yetkisi vardı ama Kanun, Şeriat ve Töreye uymak zorundaydı (yetkileri sınırsız değildi). Yasama araçları: Ferman, Berat, Adaletname, Kanunname, Hatt-ı Hümayun.

NOT: "Halife" unvanı ilk kez resmî olarak Küçük Kaynarca Antlaşması'nda (1774) kullanılmıştır.

Taht Veraset Düzenlemeleri

  • Osman-Orhan Bey: "Ülke hanedanın ortak malıdır."
  • I. Murat: "Ülke hükümdar ve çocuklarınındır."
  • Fatih: "Ülke hükümdarındır."
  • I. Ahmet: Ekber ve Erşed sistemi.
  • II. Mahmut: ilk kez padişah yetkileri kısıtlandı; Abdülmecit: ilk kez kanunla; II. Abdülhamit: ilk kez anayasa ile kısıtlandı.

Saray ve Divan-ı Hümayun

Saray üç bölümdür: Birun (dış), Enderun (iç), Harem. Bilinen ilk saray Orhan Bey dönemi Bursa Sarayı'dır.

Divan-ı Hümayun, devlet meselelerinin karara bağlandığı yerdir. Orhan Bey kurdu, II. Mahmut kaldırdı; Fatih'ten itibaren sadrazam başkanlık etti (danışma kuruluna dönüştü). Kararlar Mühimme defterlerine yazılırdı.

Divan Üyeleri

ÜyeGörevi
Sadrazam (Veziriazam)Padişahın mutlak vekili, mührünü taşır. Konağı "Bab-ı Ali". Seferde "Serdar-ı Ekrem".
NişancıBelgelere padişahın tuğrasını çeker; tapu-kadastro kayıtları.
DefterdarMalî işler (gelir-gider).
KazaskerŞeri hukuk; kadı ve müderris atamaları.
ReisülküttapDışişleri (17. yy'dan itibaren önem kazandı).
Kaptan-ı DeryaDonanma (ilk divan üyesi: Barbaros Hayrettin Paşa).
Şeyhülislamİlmiyenin başı; kararına "Fetva" denir. Sürekli üye değildir.
NOT: İlk veziriazam Çandarlı Halil Paşa, ilk vezir Alaeddin Paşa, ilk şeyhülislam Molla Fenari'dir.