Taşra Teşkilatı, Toplum ve Ordu

Eyalet-sancak-kaza düzeni, eyalet türleri, toplum sınıfları (seyfiye/ilmiye/kalemiye) ve Osmanlı ordusu.

1 / 7 kart

Taşra Teşkilatı

Başkent dışındaki yerler taşradır; temeli Tımar sistemiydi. Birimler: Eyalet → Sancak → Kaza → Köy.

BirimİdareAdalet
EyaletBeylerbeyiKadı
SancakSancakbeyiKadı
KazaKadıKadı

Eyalet Türleri

  • Salyaneli (Yıllıklı): Tımar yerine iltizam uygulanır (uzak bölgeler). Mısır, Tunus, Cezayir, Bağdat, Yemen.
  • Salyanesiz (Yıllıksız): Tımar sistemi uygulanır. Rumeli, Anadolu, Erzurum, Şam.
  • İmtiyazlı: İçişlerinde serbest. Hicaz (vergi vermez, asker göndermez), Kırım (asker gönderir), Eflak-Boğdan-Erdel (hem asker hem vergi).

Toplum Yapısı

Toplum Yönetenler (Berâya) ve Yönetilenler (Reâya) olarak ikiye ayrılırdı.

SınıfAlanÖrnek
Seyfiye (Ehl-i Kılıç)İdari-askeriSadrazam, vezir, beylerbeyi, yeniçeri ağası
İlmiye (Ulema)Din-hukuk-eğitimŞeyhülislam, kazasker, kadı, müderris
Kalemiye (Ehl-i Kalem)BürokrasiNişancı, defterdar, reisülküttap, vakanüvis

Ordu Yapısı

İlk düzenli orduyu Orhan Bey kurdu. Asker kaynağı: Pençik, Devşirme, Tımar. Ordu üç kısımdır: Kapıkulu, Eyalet, Deniz.

Kapıkulu Ordusu (Merkez)

I. Murat döneminde kuruldu, yılda 4 kez ulufe (maaş) alırdı.

  • Piyadeler: Acemi Ocağı, Yeniçeri Ocağı (padişahı korur), Topçu, Cebeci (silah onarımı), Lağımcı (tünel), Humbaracı (havan/bomba).
  • Süvariler ("Altı Bölük Halkı"): Sipahi, Silahtar, Ulufeci, Garip.

Eyalet Ordusu

Tımarlı Sipahiler (dirlik sahiplerinin beslediği askerler — ordunun en kalabalık bölümü), Akıncılar (sınır boyu öncü), Azaplar, Deliler, Derbentçiler, Martaloslar (Hristiyan geçit muhafızları).

Deniz Kuvvetleri

İlk donanma Karesioğulları'nın alınmasıyla; ilk tersane Karamürsel'de kuruldu. Komutan Kaptan-ı Derya, askerler "Levent". İlk kaptan-ı derya Karamürsel Alp; divan üyesi ilk kaptan Barbaros Hayrettin Paşa.

NOT: İlk Hava Kuvvetleri II. Meşrutiyet döneminde Mahmut Şevket Paşa öncülüğünde kuruldu; ilk Türk pilot Vecihi Hürkuş'tur.