Türk Devletleri
MÖ 220'den günümüze 38 Türk devleti — her biri için en çok çıkan KPSS hap bilgileriyle
İskitler (Sakalar)
Bilinen ilk Türk topluluğu. Atı evcilleştiren ilk topluluk; 'Bozkırın Kuyumcuları'.
- Bilinen ilk Türk topluluğudur (devlet değil, kavim).
- Tarihte bilinen ilk kadın hükümdar Tomris (Massagetler) buradandır; Pers Kralı Kiros'u (II. Kyros) yenip öldürmüştür.
- Alp Er Tunga (Saka) ve Şu destanları onlara aittir.
- Atlı-göçebe kültür; 'hayvan üslubu' denen işlemeli maden ve süsleme sanatında ileriydiler.
- İranlılarla (Persler) uzun süre mücadele ettiler; Alp Er Tunga bu mücadelenin sembolüdür.
Savaşları
• Perslerle (Sakalarla) mücadeleler
• Tomris Hatun – Pers Kralı Kiros (II. Kyros) Savaşı (MÖ 530)
• Kral Darius'un İskit (Saka) Seferi (MÖ 514)
Miras & Önemi
Alp Er Tunga ve Şu destanları; atlı göçebe kültürünün öncüsü.
Asya Hun Devleti (Büyük Hun)
Bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti. Mete Han döneminde en parlak dönemini yaşadı.
- Bilinen ilk teşkilatlı Türk devletidir.
- İlk hükümdarı Teoman (Tuman); en güçlü dönem Mete Han (Mo-tun).
- Mete Han ilk düzenli/disiplinli Türk ordusunu (onlu sistem) kurdu — Kara Kuvvetleri MÖ 209'u kuruluş kabul eder.
- Oğuz Kağan Destanı'ndaki Oğuz Kağan'ın Mete Han olduğu kabul edilir.
- Çinlilerin Çin Seddi'ni bu Türklerden korunmak için tamamladığı söylenir.
- İpek Yolu hakimiyeti için Çin ile mücadele ettiler.
Savaşları
• Çin ile mücadeleler ve Kuzey Şansi Antlaşması
• Peiteng (Baiteng) Savaşı – Çin ordusunun kuşatılması (Mete Han)
• Yüeçilerle savaşlar
Miras & Önemi
İlk Türk siyasi birliği; Kara Kuvvetleri'nin kuruluşu (MÖ 209).
Avrupa Hun Devleti
Kavimler Göçü sonrası Balamir önderliğinde kuruldu; en parlak dönem Atilla devri.
- Kavimler Göçü'nü (375) başlatan Türk devletidir; Avrupa'nın etnik yapısı değişti, Roma ikiye ayrıldı, Orta Çağ başladı.
- Balamir önderliğinde Avrupa'ya girdiler.
- En güçlü hükümdarı Attila'dır ('Tanrı'nın Kırbacı').
- Attila Doğu Roma'yı Margos ve Anatolios antlaşmalarıyla vergiye bağladı; Batı Roma'ya Galya ve İtalya seferleri yaptı.
Savaşları
• Bizans'a karşı seferler (Margos ve Anatolios Antlaşmaları)
• Katalon (Campus Mauriacus) Savaşı (451) – Batı Roma+Vizigot ittifakı
• 452 İtalya Seferi (Attila)
Miras & Önemi
Türk kültürünü Avrupa'ya taşıdı; Nibelungen destanında 'Etzel'.
I. Göktürk Devleti
Avar Devleti'ne son vererek kuruldu. Türk adıyla kurulan ilk devlet.
- Tarihte 'Türk' adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir.
- Kurucusu Bumin Kağan'dır (doğu); kardeşi İstemi Yabgu batıyı yönetti (ikili teşkilat).
- İstemi Yabgu, İpek Yolu için Sasanilere karşı Bizans (Doğu Roma) ile ittifak kurdu.
- İlk kez Türk illerinin çoğunu tek bayrak altında topladılar.
Savaşları
• Avar Devleti'ne son verilmesi (kuruluş)
• Akhun (Eftalit) Devleti'nin yıkılması (Sasani ittifakı)
• Sasanilere karşı Bizans ile ittifak
• Çin'e karşı bağımsızlık mücadeleleri
Miras & Önemi
Türk adını devlet adı yapan ilk devlet; Kürşat İsyanı.
II. Göktürk (Kutluk) Devleti
Çin'e karşı bağımsızlık kazanılarak kuruldu; Bilge Kağan döneminde zirveye ulaştı.
- Kurucusu Kutluk (İlteriş) Kağan'dır; ünlü veziri Bilge Tonyukuk'tur.
- Bilge Kağan ve kardeşi Kültigin dönemi en parlak devirdir.
- Orhun (Göktürk) Kitabeleri bu döneme aittir — Türklerin ilk yazılı belgesi ve ilk Türk alfabesi (Göktürk alfabesi).
- Kitabeleri Yollug Tigin yazmıştır; Türk adının geçtiği ilk Türkçe metinlerdir.
- Bağımsızlık için 'İl' bilinci ve millî benlik vurgusu öne çıkar.
Savaşları
• Çin'e karşı bağımsızlık savaşı (kuruluş)
• Çin'e 46'dan fazla sefer (Kutluk Kağan)
• Şantan Savaşı (720) – Çin'in vergiye bağlanması
• Basmil-Karluk-Uygur birliğiyle yıkılış savaşı
Miras & Önemi
Orhun (Göktürk) Abideleri; ilk millî alfabe.
Uygurlar
Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti. Bögü Kağan döneminde Mani dini kabul edildi.
- Yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir (şehir kurdular).
- Bögü Kağan döneminde Mani (Maniheizm) dinini kabul ettiler → et yasağı savaşçılığı zayıflattı.
- 18 harfli Uygur alfabesini kullandılar; matbaa ve hareketli harf tekniğini biliyorlardı.
- Göç ve Türeyiş destanları onlara aittir; minyatür sanatında ileriydiler.
- Devletlerine Kırgızlar son verdi (840).
Savaşları
• Karluk ve Basmillerle Göktürklere son verilmesi
• Çin'deki iç isyanların (An Lu-shan) bastırılmasına yardım
• Kırgızlarla yıkılış savaşı (840)
Miras & Önemi
İlk şehirleşme, matbaa/hareketli harf, örgün eğitim; Göç ve Türeyiş destanları.
Avarlar
İstanbul'u ilk kez kuşatan Türk devleti (619 ve 626).
- İstanbul'u (Bizans'ı) kuşatan ilk Türk devletidir (İ.S. 619 ve 626).
- Üzengiyi Avrupa'ya tanıtan Türklerdir.
- Orta Avrupa'da uzun süre etkili oldular; Sasanilerle birlikte İstanbul'u kuşattılar.
Savaşları
• İstanbul'un ilk kez kuşatılması (619 ve 626 – Sasani ittifakı)
• Bizans ile savaşlar
• Franklarla mücadeleler ve yıkılış (805)
Miras & Önemi
Germen ve Slavları askerî yönden etkiledi.
Hazarlar
Museviliği benimseyen ilk ve tek Türk devleti. Dinî hoşgörünün sembolü.
- Museviliği (Yahudilik) kabul eden tek Türk devletidir (yönetici sınıf).
- Hüküm sürdükleri huzur dönemine 'Hazar Barış Çağı' denir.
- Emevilerle Kafkaslar'da savaşarak İslam ordularının Kafkasya'da durmasında etkili oldular.
- Farklı dinlere hoşgörülü, ticaretle gelişmiş bir devletti.
Savaşları
• Belencer Savaşı (Araplara/Emevilere karşı, Hz. Osman dönemi)
• Arap-Hazar savaşları (İslam'ın Kafkasya'ya yayılmasını engelleme)
• Ruslarla mücadeleler ve yıkılış
Miras & Önemi
Hazar Barışı dönemi; ticarette gelişmişlik.
Bulgarlar (Tuna ve İtil)
İtil (Volga) Bulgarları İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti sayılır (921).
- İkiye ayrıldılar: Tuna Bulgarları Hıristiyanlığı kabul edip Slavlaştı (eridiler).
- İtil (Volga) Bulgarları İslamiyet'i resmen kabul eden ilk Türk devletidir (Almış Han, 920).
- Kazan (İtil) bölgesinde uzun süre yaşadılar.
Savaşları
• Tuna Bulgarlarının İstanbul kuşatması (Kurum Han, 813)
• Bizans ile savaşlar
• İtil Bulgarlarının Altın Orda tarafından yıkılması (1237)
Miras & Önemi
Madara Kabartmaları, Şan Kızı Destanı.
Macarlar
İlk Türkoloji enstitüsünü kurdular; zamanla Hristiyanlaşıp millî benliklerini kaybettiler.
- Hıristiyanlığı kabul ederek Türklük özelliklerini kaybettiler.
- Orta Avrupa'da (bugünkü Macaristan) devlet kurdular.
Savaşları
• Almanlarla Augsburg (Lech) Savaşı (955)
• Bizans ve komşularıyla mücadeleler
• Balkanlarda akınlar
Miras & Önemi
Günümüzde Türk Kurultayı hâlâ Macaristan'da düzenlenir.
Peçenekler
Devlet kuramadılar; Bizans ordusunda ücretli askerlik yaptılar.
- Malazgirt Savaşı'nda (1071) Bizans ordusundaki Peçenek askerleri Selçuklu tarafına geçerek zafere katkı sağladı.
- Bizans-Rus-Selçuklu mücadelelerinde rol oynadılar; kalıcı büyük devlet kuramadılar.
Savaşları
• Bizans ve Ruslarla mücadeleler
• 1071 Malazgirt Savaşı'nda saf değiştirme
• Çaka Bey ile İstanbul kuşatması
• Kıpçaklarla yıkılış savaşı
Miras & Önemi
Rusların Karadeniz'e inmesini bir süre engellediler.
Kıpçaklar (Kumanlar)
Karadeniz'in Türkleşmesine katkı sağladılar; Eyyubi-Memlük ordularında görev aldılar.
- Ruslarla ve Oğuzlarla mücadele ettiler; Dede Korkut Hikayeleri'nde Oğuz-Kıpçak mücadelesi anlatılır.
- Codex Cumanicus (Kuman/Kıpçak sözlüğü) onların diline aittir.
- Deşt-i Kıpçak (Kıpçak bozkırı) adı buradan gelir.
Savaşları
• Ruslarla mücadeleler (İgor Destanı'na konu)
• Oğuzlarla savaşlar (Dede Korkut'a konu)
• Peçeneklere son verilmesi
Miras & Önemi
Codex Cumanicus (sözlük); İgor Destanı ve Dede Korkut'a konu oldular.
Sabirler (Sabarlar)
Silah yapımında ileriydiler; Anadolu'ya sefer düzenleyen ikinci Türk devleti.
- Anadolu'ya akınlar düzenleyen ilk Türk topluluklarındandır.
- Bizans ve Sasaniler arasındaki mücadelelerde etkin oldular.
Savaşları
• Sasanilerle ittifak, Bizans'a karşı savaşlar
• Anadolu seferleri (Kayseri-Konya dolayları)
Miras & Önemi
Kadın hükümdar geleneği (Boarık Hatun).
Türgişler
Baga Tarkan kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarıdır.
- Emevilere karşı Orta Asya'yı (Maveraünnehir) başarıyla savundular.
- Baga Tarkan, kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı kabul edilir.
Savaşları
• Emevilere (Araplara) karşı savaşlar (Sulu Kağan)
• Maveraünnehir'in İslamlaşmasını engelleme mücadeleleri
• Karluklarla yıkılış savaşı (766)
Miras & Önemi
İlk Türk parası geleneği.
Karluklar
İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğu; Talas'ta Arapların yanında yer aldılar.
- Talas Savaşı'nda (751) Müslüman Arapların yanında Çin'e karşı savaştılar.
- İslamiyet'i topluca kabul eden ilk Türk boyudur.
- Karahanlılar Devleti'nin kuruluşunda etkili oldular.
Savaşları
• Talas Savaşı (751) – Abbasilerin yanında Çin'e karşı
• Karahanlıların kuruluşuna destek
Miras & Önemi
Türklerin İslamlaşma sürecini başlattılar.
Kırgızlar
Uygurları yıkıp kuruldular; Orta Asya'da kurulan son Türk devleti.
- Uygur Devleti'ne son veren Türk topluluğudur (840).
- Manas Destanı onlara aittir — dünyanın bilinen en uzun destanıdır.
- Bağımsızlığını en son (1991, SSCB dağılınca) kazanan Türk topluluğudur.
Savaşları
• Uygur Devleti'ne son verilmesi (840)
• Moğollarla mücadeleler ve hâkimiyete girme
Miras & Önemi
Manas Destanı (dünyanın en uzun destanı).
Karahanlılar
Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti; millî kimliğini korudu (resmî dil Türkçe).
- Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir (Satuk Buğra Han İslam'ı kabul etti).
- Resmî dili Türkçe idi; millî benliğini koruyan tek Türk-İslam devletidir.
- İlk Türk-İslam eserleri bu dönemde: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib), Divanü Lugati't-Türk (Kaşgarlı Mahmud), Atabetü'l-Hakayık, Divan-ı Hikmet (Ahmed Yesevi).
- İlk medreseleri, burslu (ücretsiz) eğitimi ve ribat (kervansaray) teşkilatını kurdular.
Savaşları
• Samanoğulları'na son verilmesi (Gaznelilerle ittifak)
• Doğu Karahanlıların Karahitaylarla savaşı (1130)
• Batı Karahanlıların Harzemşahlarla yıkılış savaşı (1212)
Miras & Önemi
İlk medreseler, Ribat (kervansaray), posta teşkilatı; Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügati't-Türk.
Gazneliler
Gazneli Mahmut döneminde en parlak dönemini yaşadı; ilk kez 'Sultan' unvanı kullanıldı.
- İlk Müslüman Türk-Hint devletidir; Hindistan'a İslamiyet'i yaydılar.
- Gazneli Mahmud Hindistan'a 17 sefer düzenledi ve halifeden 'Sultan' unvanını alan ilk Türk hükümdarı oldu.
- Dandanakan Savaşı'nda (1040) Selçuklulara yenilerek yıkılış sürecine girdiler.
- Firdevsî ünlü Şehname'yi bu sarayda yazdı; ordu çok uluslu (ücretli) idi.
Savaşları
• Hindistan'a 17 sefer (Gazneli Mahmut)
• Nesa (1035) ve Serahs (1038) Savaşları – Selçuklulara karşı
• Dandanakan Savaşı (1040) – Selçuklulara yenilgi
• Gurlularla yıkılış savaşı (1187)
Miras & Önemi
Hindistan'da İslam'ın yayılması; Firdevsi'nin Şehname'si.
Büyük Selçuklu Devleti
Malazgirt Zaferi ile Anadolu kapılarını Türklere açtı; Melikşah döneminde zirvedeydi.
- Kurucuları Tuğrul ve Çağrı Bey'dir; Dandanakan Savaşı (1040) kuruluş kabul edilir.
- Tuğrul Bey halifeyi Şii Büveyhoğulları'ndan kurtardı, 'Doğu ve Batı'nın Sultanı' unvanını aldı.
- Alp Arslan Malazgirt Savaşı (1071) ile Anadolu'nun kapılarını Türklere açtı.
- En parlak dönem Melikşah'tır; veziri Nizamülmülk (Siyasetname) Nizamiye Medreselerini kurdu.
- İkta sistemini geliştirdiler; Katvan Savaşı sonrası zayıfladılar.
Savaşları
• Nesa (1035) ve Serahs (1038) – Gaznelilere karşı
• Dandanakan Savaşı (1040) – devletin kuruluşu
• Pasinler Savaşı (1048) – Bizans'a karşı
• Malazgirt Savaşı (1071) – Bizans'a karşı büyük zafer
• Katvan Savaşı (1141) – Karahitaylara yenilgi
Miras & Önemi
İkta sistemi, Nizamiye Medreseleri; Celali Takvimi; Siyasetname.
Harzemşahlar
Kendilerini Büyük Selçuklu'nun varisi saydılar; Moğollarla Otrar Olayı yaşandı.
- Moğollara (Cengiz Han) karşı direnen ilk büyük Türk-İslam devletidir.
- Ünlü hükümdarı Celaleddin Harzemşah'tır.
- Yassıçemen Savaşı'nda (1230) Anadolu Selçuklu'ya yenildiler; böylece Moğollara karşı tampon ortadan kalktı.
Savaşları
• Karahanlılara son verilmesi (1212)
• Yassıçemen Savaşı (1230) – Anadolu Selçuklu'ya yenilgi
• Otrar Olayı ve Moğollarla savaşlar (yıkılış, 1231)
Miras & Önemi
Zamahşeri (Mukaddimetü'l-Edeb) bu dönemde yaşadı.
Babürlüler (Babür İmparatorluğu)
Babür Şah tarafından Hindistan'da kuruldu; İslam'ın kalıcı olmasını sağladı.
- Hindistan'da kurulan Türk-İslam devletidir (Babür Şah, I. Panipat Savaşı 1526).
- Ekber Şah döneminde zirveye ulaştı; en görkemli eser Taç Mahal'dir (Şah Cihan).
- Babür Şah'ın anıları Babürname (Vekayi) ünlüdür.
- Devlete İngilizler son verdi; en uzun ömürlü Türk-İslam devletlerindendir.
Savaşları
• I. Panipat Savaşı (1526) – devletin kuruluşu (Babür Şah)
• Kanhwa Savaşı (1527)
• II. Panipat Savaşı (1556 – Ekber Şah)
Miras & Önemi
Tac Mahal; Babürname; zengin Türk-Hint mimarisi.
Tolunoğulları
Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti; Mısır'ı imar edip refaha kavuşturdu.
- Mısır'da kurulan ilk Türk (Türk-İslam) devletidir (Tolunoğlu Ahmed).
- Mısır'ı Abbasilerden bağımsız yöneten ilk Türk devletidir.
- Tolunoğlu Ahmed Camii ünlü eserleridir.
Savaşları
• Abbasilere karşı mücadeleler
• Abbasilerin Mısır'ı geri alma seferi (yıkılış, 905)
Miras & Önemi
Tolunoğlu Ahmet Camii: İslam sanatında minare geleneğini başlattı.
İhşidiler (Akşitler)
Mısır'da kurulan ikinci Türk devleti; Hicaz'a hâkim olan ilk Türk-İslam devleti.
- Mısır'da kurulan ikinci Türk devletidir (Muhammed bin Tuğç - İhşid).
- Hicaz'a (Mekke ve Medine) hâkim olan ilk Türk devletidir.
Savaşları
• Abbasi-Fatımi mücadelelerinde savaşlar
• Fatımilerle savaşlar ve yıkılış (969)
Miras & Önemi
Kutsal toprakların yönetimini üstlendiler.
Eyyubiler
Selahaddin Eyyubi tarafından kuruldu; Kudüs'ü Haçlılardan geri aldı.
- Kurucusu Selahaddin Eyyubi'dir.
- Hıttin Savaşı (1187) ile Kudüs'ü Haçlılardan geri aldılar.
- Mısır'daki Şii Fatımi hilafetine son verip bölgede Sünniliği hâkim kıldılar.
- Haçlılarla mücadelenin sembol devletidir.
Savaşları
• Hıttin Savaşı (1187) – Haçlılara karşı, Kudüs'ün fethi
• III. Haçlı Seferi'ne karşı savaşlar (Selahaddin Eyyubi)
• Memlüklerle yıkılış (1250)
Miras & Önemi
'Hâdimü'l-Harameyn' unvanını kullanan ilk Türk-İslam hükümdarı.
Memlükler
Moğolları yenilgiye uğratan tek Türk devleti; düzenli veraset ve kut anlayışı yoktu.
- Kölelerden (memluk) yetişen komutanların kurduğu devlettir.
- Ayn Calut Savaşı (1260) ile Moğolları durduran/yenilgiye uğratan tek Türk devletidir (Kutuz, Baybars).
- Kut ve düzenli veraset anlayışı yoktu; tahta en güçlü komutan geçerdi.
- Yıkılan Abbasi halifeliğini Kahire'de yaşattılar.
- Osmanlı (Yavuz) Ridaniye Savaşı (1517) ile yıktı; halifelik Osmanlı'ya geçti.
Savaşları
• Ayn Calut Savaşı (1260) – Moğolları (İlhanlı) yenilgiye uğratma
• Elbistan Savaşı (1277) – Moğollara karşı (Baybars)
• Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) – Osmanlı'ya karşı, yıkılış
Miras & Önemi
Abbasi hilafetini Mısır'da yeniden kurdular; halifeliği korudular.
Moğol İmparatorluğu
Cengiz Han tarafından kuruldu; tarihin sınırları bitişik en büyük imparatorluğu.
- Kurucusu Cengiz Han'dır; tarihin en geniş bitişik kara imparatorluğunu kurdular.
- Cengiz Yasası (Yasa) ile yönetildiler.
- Ölümünden sonra dörde ayrıldı: Altın Orda, İlhanlılar, Çağatay Hanlığı ve Kubilay (Yuan) Hanlığı.
Savaşları
• Orta Asya ve Harzemşahlar seferi (Otrar sonrası)
• Kalka Savaşı (1223) – Rus-Kıpçak ordusuna karşı
• Çin (Kin) seferleri
Miras & Önemi
Cengiz Yasaları; ardıl hanlıklar (Altın Orda, İlhanlı, Çağatay).
Altın Orda Devleti
İslamiyet'i kabul eden ilk Türk-Moğol devleti (Berke Han).
- Kurucusu Batu Han'dır (Cengiz'in torunu); Deşt-i Kıpçak'ta kuruldu.
- Rus knezliklerini egemenlik altına alarak Rus birliğinin kurulmasını uzun süre engellediler.
- Timur bu devleti yıkınca Ruslar güçlendi — 'Rus birliğini geciktiren devlet' olarak bilinir.
Savaşları
• Ruslarla mücadeleler (güneye inmelerini engelleme)
• Timur ile savaşlar (yıkılış süreci)
Miras & Önemi
Türkleşmesinde Kıpçaklar etkili oldu; yıkılışı Rusları güçlendirdi.
İlhanlılar
Bağdat'ı alarak Abbasi Devleti'ne son verdi; Kösedağ'da Anadolu Selçuklu'yu yendi.
- Kurucusu Hülagü Han'dır.
- Bağdat'ı alarak (1258) Abbasi Devleti'ne son verdiler.
- Anadolu Selçuklu Devleti'ni Kösedağ sonrası vergiye bağlayıp Anadolu'ya hâkim oldular.
- Gazan Han döneminde İslamiyet'i kabul ettiler.
Savaşları
• Bağdat'ın alınması (1258) – Abbasi Devleti'ne son
• Kösedağ Savaşı (1243) – Anadolu Selçuklu'ya karşı
• Ayn Calut (1260) – Memlüklere yenilgi
Miras & Önemi
Anadolu'da Moğol hâkimiyeti; İlhanlı sanatı.
Çağatay Hanlığı
Türk nüfusun yoğun olduğu bölgede kuruldu; Türkleşti ve İslamiyet'i kabul etti.
- Orta Asya'da (Maveraünnehir) kuruldu; İslamiyet'i kabul ettiler.
- Çağatay Türkçesi edebî dil olarak gelişti; en büyük şair Ali Şîr Nevaî'dir.
Savaşları
• Çevre hanlıklarla mücadeleler
• Timur Devleti'ne karşı savaşlar ve hâkimiyete girme
Miras & Önemi
Çağatay Türkçesi edebiyat dili oldu.
Timur Devleti (Timurlular)
Timur tarafından Çağatay topraklarında kuruldu; 'Bilge Hükümdarlar' devleti.
- Kurucusu Timur'dur (Aksak Timur); başkenti Semerkant'tır.
- Ankara Savaşı (1402) ile Yıldırım Bayezid'i yendi → Osmanlı'da Fetret Devri başladı.
- Torunu Uluğ Bey astronomi çalışmaları ve medresesiyle ünlüdür (Semerkant Rasathanesi).
- Çağatay edebiyatı ve mimari bu dönemde gelişti.
Savaşları
• Ankara Savaşı (1402) – Osmanlı'yı (Yıldırım) yenilgiye uğratma
• Delhi Seferi (1398)
• Altın Orda'ya karşı seferler
• Memlük ve İran seferleri
Miras & Önemi
Uluğ Bey Ziyci; Semerkant'ın bilim-sanat merkezi olması.
Anadolu Selçuklu Devleti
İznik'te kuruldu, sonra Konya başkent oldu; I. Alaeddin Keykubat döneminde zirvedeydi.
- Kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah'tır; ilk başkent İznik, sonra Konya.
- II. Kılıç Arslan Miryokefalon Savaşı (1176) ile Anadolu'yu kesin Türk yurdu yaptı.
- En parlak dönem I. Alâeddin Keykubad'dır.
- Kösedağ Savaşı (1243) ile Moğollara yenildiler → Anadolu'da beylikler dönemi başladı.
- Kervansaray, medrese ve kümbet mimarisinde çok sayıda eser bıraktılar.
Savaşları
• Miryokefalon Savaşı (1176) – Bizans'a karşı ('Anadolu'nun Tapusu')
• Haçlı Seferleri'ne karşı savaşlar
• Yassıçemen Savaşı (1230) – Harzemşahlara karşı
• Kösedağ Savaşı (1243) – İlhanlılara yenilgi
Miras & Önemi
Anadolu'nun Türkleşmesi; kervansaraylar, Ahilik, Mevlana ve Yunus Emre dönemi.
Saltuklular
Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliği; Haçlı ve Gürcülere karşı savaştı.
- Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliğidir (Erzurum, 1072).
- Haçlılara ve Gürcülere karşı mücadele ettiler.
- Erzurum Kale Camii ve Üç Kümbetler eserlerindendir.
Savaşları
• Haçlılara karşı savaşlar
• Gürcülerle mücadeleler
Miras & Önemi
Emir Saltuk Türbesi (Anadolu'nun en eski anıtmezarı).
Mengücekler
Erzincan-Kemah-Divriği çevresinde kuruldu; Rum ve Gürcülere karşı savaştı.
- Erzincan ve Divriği çevresinde kuruldu.
- Divriği Ulu Camii ve Şifahanesi (Darüşşifa) UNESCO Dünya Mirası'ndadır.
Savaşları
• Rum (Bizans) ve Gürcülerle mücadeleler
• Haçlılara karşı savaşlar
Miras & Önemi
Divriği Ulu Cami ve Külliyesi (UNESCO Dünya Mirası).
Danişmentliler
İlk Türk beylikleri içinde sınırları en geniş ve en güçlü olanı.
- Sivas, Tokat, Kayseri çevresinde kuruldu; Haçlılara ve Bizans'a karşı savaştılar.
- Anadolu'daki ilk medreseyi (Yağıbasan Medresesi - Niksar) kurdular.
- Danişmentname destanı onlara aittir.
Savaşları
• Haçlılarla savaşlar (Malatya, Niksar dolayları)
• Bizans'a karşı mücadeleler
Miras & Önemi
Yağbasan Medresesi (Anadolu'daki ilk medrese).
Çaka Beyliği
İlk Türk denizcisi Çaka Bey tarafından kuruldu; Anadolu'daki ilk denizci beylik.
- İzmir merkezli kuruldu (Çaka Bey).
- İlk Türk denizcisi kabul edilir; ilk Türk donanmasını kuran beyliktir.
Savaşları
• Bizans'a karşı deniz savaşları (Midilli, Sakız, Rodos'un alınması)
• İstanbul'un kuşatılması (Peçeneklerle)
Miras & Önemi
1081, Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş yılı kabul edilir.
Artuklular
İlk Türk beylikleri içinde en son yıkılan beylik; üç kola ayrıldı.
- Diyarbakır, Mardin ve Hasankeyf çevresinde kuruldu.
- Malabadi Köprüsü ünlü mimari eserleridir; sulama ve köprü mühendisliğinde ileriydiler.
Savaşları
• Haçlılara karşı savaşlar
• Musul Atabeyliği ve komşularıyla mücadeleler
Miras & Önemi
El-Cezeri (sibernetiğin öncüsü); Malabadi Köprüsü.
Osmanlı Devleti
Oğuzların Kayı boyundan; üç kıtaya yayılan bir dünya imparatorluğu.
- Kurucusu Osman Gazi'dir (1299, Söğüt); toplam 36 padişah tahta çıkmıştır.
- Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethetti (1453) → Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı.
- Yavuz Sultan Selim ile halifelik Osmanlı'ya geçti (1517).
- Kanuni Sultan Süleyman döneminde en geniş ve en güçlü çağını yaşadı.
- Saltanatın kaldırılmasıyla (1 Kasım 1922) sona erdi.
Savaşları
• Koyunhisar (1302), I. Kosova (1389), Niğbolu (1396)
• Ankara Savaşı (1402), Varna (1444), II. Kosova (1448)
• İstanbul'un Fethi (1453), Otlukbeli (1473)
• Çaldıran (1514), Mercidabık-Ridaniye (1516-17)
• Mohaç (1526), Preveze (1538), İnebahtı (1571)
• I.-II. Viyana, Çeşme, Sinop, 93 Harbi, I. Dünya Savaşı
Miras & Önemi
600 yıllık dünya imparatorluğu; zengin devlet, hukuk ve kültür mirası.
Türkiye Cumhuriyeti
Kurtuluş Savaşı sonrası 29 Ekim 1923'te ilan edilen çağdaş, laik ve demokratik cumhuriyet.
- Kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'tür; 29 Ekim 1923'te ilan edildi.
- Başkenti Ankara'dır; ilk cumhurbaşkanı Atatürk'tür.
- Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilk Türk devletidir.
Savaşları
• Kurtuluş Savaşı: I.-II. İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz (1919-1922)
• Doğu Cephesi (Ermeniler), Güney Cephesi (Fransızlar)
• Kore Savaşı (1950-1953)
• Kıbrıs Barış Harekâtı (1974)
Miras & Önemi
Egemenliğin millete geçişi; çağdaş devlet ve inkılaplar.