I. Meşrutiyet ve Kanun-i Esasi (1876)
- Genç Osmanlılar (Jön Türkler)'in çalışmalarıyla II. Abdülhamit döneminde Kanun-i Esasi (ilk anayasa) ilan edildi (etkili dış olay: İstanbul/Tersane Konferansı).
- Osmanlı'da ilk kez rejim değişti, parlamento açıldı, padişah yetkileri anayasa ile kısıtlandı, seçme-seçilme hakkı verildi.
- Çift meclis (Mebusan + Ayan); egemenlik yine padişahtaydı (meclisi açma-kapama, sürgün-idam yetkisi padişahta).
İstibdat Dönemi (1878–1908): II. Abdülhamit, 93 Harbi'ni bahane ederek meclisi kapattı. Duyun-u Umumiye (borç idaresi), Hamidiye Alayları, Ziraat Bankası, Hilal-i Ahmer (Kızılay), Yıldız İstihbarat teşkilatı bu dönemdedir.
II. Meşrutiyet (1908)
- İttihat ve Terakki cemiyetinin baskısıyla ilan edildi (etkili dış olay: Reval Görüşmeleri).
- Sonuçlar: İttihatçılar güçlendi, Osmanlıcılık yerini Türkçülüğe bıraktı, ilk kez çok partili hayata geçildi.
- İlanı sırasında Bulgaristan bağımsız oldu, Yunanistan Girit'i, Avusturya Bosna-Hersek'i ilhak etti.
31 Mart İsyanı (1909)
Meşrutiyet ve İttihat-Terakki karşıtı gerici bir ayaklanmadır. Hareket Ordusu (Komutan: Mahmut Şevket Paşa, Kurmay Başkanı: M. Kemal) bastırdı. II. Abdülhamit tahttan indirildi, V. Mehmet Reşat geçti. M. Kemal ilk kez bu olayla tarih sahnesine çıktı.
Dağılmayı Önleme Fikir Akımları
| Akım | Fikir / Temsilci |
|---|---|
| Osmanlıcılık | Din-dil-ırk ayrımı olmadan tek Osmanlı toplumu. (Namık Kemal, Mithat Paşa) — Balkan Savaşları'ndan sonra önemini kaybetti. |
| İslamcılık | Birleştirici unsur din. (Mehmet Akif, Said Halim Paşa) — I. Dünya Savaşı'nda zayıfladı. |
| Türkçülük (Pantürkizm) | Tüm Türkleri tek çatı altında toplamak. (Ziya Gökalp, Yusuf Akçura, Gaspıralı İsmail) |
| Batıcılık | Avrupa'yı örnek almak. (Abdullah Cevdet, Tevfik Fikret) |