İskitler (Sakalar)
- Bilinen ilk Türk topluluğudur; atı evcilleştiren ilk topluluktur.
- En önemli hükümdarı Alp Er Tunga. Perslerle mücadeleleri Firdevsi'nin Şehname'sine konu olmuş, Alp Er Tunga "Afrasyab" olarak anılmıştır.
- Alp Er Tunga ve Şu destanları onlara aittir. Tomris adında kadın hükümdarları vardır.
- "Bozkırın Kuyumcuları" olarak bilinirler. Herodot onlar için "Kısrak Sağanlar" tabirini kullanmıştır.
Asya Hun Devleti (Büyük Hun)
- Bilinen ilk teşkilatlı Türk devletidir. "Hun" insan/halk anlamına gelir.
- Kurucusu Teoman'dır; "Şanyu / Tanhu" (genişlik-büyüklük) unvanını almıştır. Ötüken'de kurulmuştur.
- Çin Seddi'nin inşası Teoman döneminde başlamıştır. Teoman, oğlu Mete Han ile mücadelede öldürülmüştür.
Mete Han Dönemi
- İlk kez Türk siyasi birliğini sağlamıştır (Türkleri tek çatı altında toplayan ilk hükümdar).
- Asya Hun Devleti'nin en parlak dönemini yaşatmıştır. Peiteng Savaşı'nda Çin'i yenmiş; ancak asimilasyon endişesiyle Çin topraklarına yerleşmemiştir.
- İlk düzenli Türk ordusunu kurmuş ve onlu sistemi oluşturmuştur.
- Çin ile Kuzey Şansi Antlaşması yapılmış, Çin vergiye bağlanmıştır. İkili yönetim anlayışını uygulamıştır.
- Islıklı okun mucididir; "Oğuz Kağan" olarak da bilinir.
NOT: Mete Han'ın MÖ 209 tahta çıkışı Kara Kuvvetleri'nin kuruluş tarihi kabul edilir. "Toprak milletindir, onu kimse veremez." diyerek vatan sevgisinden ilk kez söz eden hükümdardır. Mete'den sonra oğlu Ki-ok geçmiş; Çin entrikaları ile Hun iktidarı zayıflamış, Ho-han-yeh ile kardeşi Çi-çi mücadelesini Ho-han-yeh kazanıp Çin egemenliğine girmiştir. Çi-çi ilk Türk milliyetçisi sayılır. İlk serbest ticaret pazarı Asya Hun–Çin arasında kurulmuştur.
Kavimler Göçü (375)
Asya Hun Devleti'nin dağılmasından sonra Hunlar, Çin baskısıyla Karadeniz'in kuzeyine hareket ederek Ostrogot, Vizigot, Vandal, Frank gibi kavimlere baskı yaptı. Bu kavimlerin batıya göçmek zorunda kalmasıyla başlayan harekete Kavimler Göçü denir.
Kavimler Göçünün Sonuçları
- İlk Çağ kapandı, Orta Çağ başladı.
- Roma İmparatorluğu Doğu-Batı olarak ikiye ayrıldı (395); Batı Roma 476'da yıkıldı.
- Avrupa'nın siyasi yapısı değişti; bugünkü Avrupa milletlerinin temeli atıldı.
- Avrupa'da feodalite (derebeylik) ve skolastik düşünce ortaya çıktı.
- Türk kültürü Avrupa'ya yayıldı; Balamir önderliğinde Avrupa Hun Devleti kuruldu.
Avrupa Hun Devleti (375–469)
- Kurucusu Balamir'dir. Sonra Alipbi, ardından Uldız geçmiş; Uldız Anadolu'ya ilk Türk akınlarını düzenlemiştir.
- En parlak dönem Atilla devridir (434–453).
Atilla Dönemi
- Bizans ile Margos Antlaşması (434): Bizans'ın ödediği vergi artırıldı; Bizans, Hun düşmanlarıyla ittifak yapmayacaktı.
- Bizans ile Anatolios Barışı (447): Vergi artırıldı, Bizans savaş tazminatı ödeyecekti.
- 452 İtalya Seferi: Roma, Papa I. Leo'yu elçi gönderdi; Atilla Roma'yı bağışladı.
NOT: Atilla "Tanrının Kırbacı", "Cesur Kavmin Efendisi" olarak; Almanların Nibelungen destanında "Etzel" olarak bilinir. Ölümünden sonra oğulları İlek, Dengizik ve İrnek arasında taht kavgası çıkmış, devlet çözülmüştür. "İstersem güneşin battığı yere kadar her yeri zapt ederim." sözü Uldız'a aittir.